1818 දී වෙල්ලස්සෙන් ඇරඹුණු නිදහස් අරගලය නිමා වූයේ ලක්ෂ සංඛ්යාත සිංහලයින් මරු තුරුලට යවමිනි. වෙල්ලස්ස ද ඇතුළු මුළු නැගෙනහිර ප්රදේශයම ජන-ශූන්ය මුඩුබිමක් බවට පත් කෙරුණු වරිගසංහාරය ආරම්භ කිරීමට බ්රිතාන්යයන් විසින් මේ අරගලය හේතුභූත කර ගන්නා ලදී. බ්රිතාන්යයන්ගේ මේ කුමන්ත්රණයේ පළමු බිල්ල වශයෙන් තෝරා එවන්නේ හම්බයෙකි.
1815 උඩරට ගිවිසුමට බ්රිතාන්යය තුලින්ම විරෝධය එල්ල වූයේ දෙවියන් වහන්සේගේ ආණ්ඩුව (එංගලන්ත පල්ලියේ නායකයා මහරජු වෙයි) විසින් තමන්ගේ යටත් විජිතයක මිත්යා දෘෂ්ඨි (බුද්ධාගම හා දේවාගම්) ආරක්ෂා කරන බවට ගිවිසුම් ගැසීම නුසුදුසුය යනුවෙනි. එහෙත් ගිවිසුම් ගසන්නේම ඒවා කඩන්නට බව ගිවිසුම් ගැසුවෝ (ඩොයිලි) දැන සිටියහ. වෙල්ලස්ස පසුබිම් කරගෙන පැන නැගි අරගලය අතිශය කෲර අන්දමින් මර්ධනය කළ බ්රිතාන්යයෝ ඒ වන විටත් කඩ කරමින් තිබූ ගිවිසුම විසි කර දැමූහ. ඒ එදා කතාවයි.
අද ...
